Technische analyse 5 minuten

De technische visie van Bas Heijink voor de aandelenmarkten is minder positief dan de fundamentele visie van het ING Investment Office. Ook voor de olieprijs ziet hij neerwaartse risico’s. Voor de euro-dollarkoers is Bas positiever. Als die zijn dalende toppenlijn breekt, acht hij stijging naar $1,14 tot $1,18 realistisch.

AEX: neerwaartse risico’s blijven groot

Geschreven door:
Bas Heijink, technisch analist
AEX: neerwaartse risico’s blijven groot

In het langetermijnbeeld van de AEX zagen we een forse terugval in de tweede helft van 2018, toen meerdere stijgende langetermijn-bodemlijnen neerwaarts werden gebroken. Dit was het eindsignaal van de bijna tien jaar durende bullmarkt, die begin 2009 was gestart. Zowel in 2018 als in 2019 was sprake van een ‘zijwaarts’ topvormingsproces.

Op het moment van schrijven, medio november, is de AEX opwaarts door de zware weerstandszone gebroken, die de afgelopen twee jaar als bovenkant van het topvormingsproces fungeerde. Veel indices braken al door hun vergelijkbare weerstanden, maar vooral de Europese indices bewegen nog onder de toppen van 2018. De opwaartse beweging heeft volgens mij geleid tot een laatste overshoot in de aandelenmarkten. Bij de AEX ligt de eerste zone voor deze overshoot rond 600 – 610 en daarboven pas rond 640. Ik acht de kans klein, dat er een krachtige, nieuwe meerjarige bullmarkt start.

Het jaar 2019 valt te typeren als een krachtig opwaarts hersteljaar, met toppen (tot nu) van net boven de 600. Er vonden dit jaar slechts twee normale correcties (5-10%) plaats: in mei en augustus. De euforie onder beleggers en analisten is weer hoog opgelopen en veel technische signalen staan niet meer op groen. Zoals gezegd: een overshoot naar hogere toppen blijft mogelijk, maar de kans dat in 2020 een (uitgestelde) krachtige, langer durende bearmarkt start, acht ik zeker reëel. Daarbij zal het natuurlijk lang duren voordat de bodem van 2018 bij 472 wordt getest en eventueel wordt gebroken. In het middellangetermijnbeeld kan een structureel, dus herhaald slot onder de 535 het startsein geven voor een volgende neerwaartse impuls en een lange en forse daling. De opwaartse ruimte lijkt technisch beperkter bij een aanzienlijk neerwaarts risico in de aandelenmarkten.

Het tijdelijk doorschieten van een koers voorbij een steun of weerstand, waarna de koers daar weer boven of onder komt. Een ‘valse’ doorbraak.

AEX-index (2018-2019 en 2009-2019)

AEX Kort
i Kortetermijngrafiek. Bron: Metastock, 20 november 2019
AEX Lang
i Langetermijngrafiek. Bron: Metastock, 20 november 2019

Tienjaarsrente Duitsland op een draaipunt?

De zeer-langetermijntrend van de rente op Duitse tienjarige staatsobligaties is nog steeds dalend, sinds de top in 1990 bij 9%. Voor een breuk van deze langetermijntrend is een structurele doorbraak door de 1,60% nodig. Als we inzoomen op de afgelopen jaren, dan zien we eind 2018 een top bij 0,60%. Vanaf deze top startte een dalende korte-termijntrend met een neerwaartse versnelling na de neerwaartse doorbraak door de bodem uit 2016 van rond de -0,21%. In augustus 2019 ontstond een dubbele bodem bij -0,71%, waarna een duidelijke omkeer volgde met een opwaartse doorbraak door de sinds eind 2018 dalende toppenlijn.

Of hiermee een definitieve bodem is gezet, is nog niet te zeggen. Voor 2020 is een verdere herstelbeweging een realistische verwachting, met mogelijk een stijging naar de zone 0,50 - 0,60%. Wel kan 2020 een overgangsjaar blijken, waarbij eerdere bodems nog wel kunnen worden teruggetest voordat de opwaartse weg wordt vervolgd.

In de technische analyse is een terugtest een beweging waarbij de koers teruggaat naar een belangrijk niveau zoals een bodem of een top. Hoe vaker een niveau weer wordt opgezocht (‘wordt teruggetest’) des te belangrijker dit wordt, technisch gezien.

Tienjaarsrente Duitsland (vijfjaars- en twintigjaarsbeeld)

Duitse 10 jaars kort
i Kortetermijngrafiek. Bron: Bloomberg, 20 november 2019
Duitse 10 jaars lang
i Langetermijngrafiek. Bron: Bloomberg, 20 november 2019

Komt de olieprijs in 2020 verder onder druk?

Voor de technische analyse van de olieprijs gebruiken we de West Texas Intermediate (WTI) in Amerikaanse dollars. Het jaar 2018 bleek een overgangsjaar: sinds de dubbele bodem in 2016 bij $29 zat de WTI in een krachtige opgaande trend. Maar eind 2018 werd de bovenkant van het opgaande trendkanaal bereikt, waarna in korte tijd meerdere stijgende bodemlijnen neerwaarts werden gebroken. Hiermee lijkt voor langere tijd een top te zijn gevormd bij $76,50.

Begin 2019 startte een krachtige opgaande beweging, die resulteerde in een lagere top bij $66,50 waarna zich een dalende driehoek ontwikkelde, een technisch patroon. Pas boven de $63,50 lijkt dit patroon opwaarts te worden beëindigd. Aan de onderkant ligt een sterke horizontale bodem bij $51. We achten de kans reëel dat deze bodem in 2020 neerwaarts wordt gebroken, waarna er in het technische beeld op de langere termijn ruimte ontstaat richting de eerdere bodems bij $43 en $38.

Bij een dalende driehoek worden telkens lagere toppen gevormd, terwijl de bodems ongeveer op hetzelfde niveau blijven. Hierbij is de kans het grootst dat de horizontale bodemlijn uiteindelijk neerwaarts wordt gebroken.

Olieprijs (WTI, in USD)

WTI Olie
i Bron: Metastock, 20 november 2019

Goudprijs heeft veel opwaartse potentie

Met de opwaartse doorbraak door $1.370, waarbij tevens een gap ontstond, rondde de goudprijs medio 2019 een zeer groot meerjarig omkeerpatroon af. De $1.370 was de neklijn van een groot omgekeerd hoofd-schouderpatroon dat sinds 2014 in ontwikkeling was.

We zien nu meerdere opgaande bodemlijnen. De belangrijkste start bij de bodems van eind 2015 bij een dieptepunt van het omkeerpatroon bij $1.040. Vanuit de afronding (activering) van dit grote omkeerpatroon is een koersdoel te berekenen voor de komende jaren van $1.700. De belangrijkste toppen in het langetermijnbeeld liggen bij $1.790. In 2020 is een terugtest naar de neklijn bij $1.370 nog wel mogelijk. Een structureel slot onder deze neklijn zou een eerste verzwakking betekenen. Van een negatieve draai in het langetermijnbeeld is pas sprake bij een neerwaartse doorbraak door de sinds eind 2015 stijgende bodemlijn. Deze ligt nu (begin november 2019) al weer bij $1.220.

Een gap is een gat in de koersgrafiek. Gaps worden alleen weergegeven in ‘barcharts’ en candlestickgrafieken. Deze grafieken laten namelijk ook het hoogste en laagste punt van de dag zien. Als het dieptepunt van een bepaalde dag hoger ligt dan het hoogste punt van de voorgaande dag, dan is er een koersgebied ontstaan waarin geen koers is gevormd: de gap. Een gap in combinatie met een uitbraak (nadat een technisch patroon is afgerond) is een sterk technisch signaal.

Het (omgekeerde) hoofd-schouderpatroon is een van de meest betrouwbare omkeerpatroon in de technische analyse. Het patroon is compleet (‘geactiveerd’) als de zogenoemde neklijn wordt doorbroken. Een hoofd-schouderpatroon is een negatief omkeerpatroon, en ontstaat vaak tijdens topvorming. Een omgekeerd hoofd-schouderpatroon is juist opwaarts gericht. Zie ook de begrippenlijst.

Goudprijs (USD per troy ounce)

Goud
i Bron: Metastock, 20 november 2019

Euro-dollarkoers vormt bodem na lange neerwaartse trend

Na een twee jaar durende zijwaartse fase, waarbij de eurodollar bewoog tussen de $1,04 en de $1,15, werd in de zomer van 2017 de bovenkant van deze ‘trading range’ (bandbreedte) gebroken en zette hij zijn krachtige opgaande trend voort. Deze eindigde net onder de $1,26, waarna de vanaf de $1,04 opgaande bodemlijn neerwaarts werd gebroken. Dit leidde tot een langdurige neerwaartse trend. De huidige bodem daarvan werd in oktober 2019 bij $1,09 geplaatst. Deze neerwaartse fase kende drie neerwaartse versnellingen. De laatste daarvan vormde het steilste neerwaartse trendkanaal, dat medio oktober 2019 opwaarts werd gebroken. Dit lijkt de eerste stap van bodemvorming te zijn in een omkeerscenario voor de eurodollar. Pas een structurele beweging onder de $1,09 zou een nieuwe neerwaartse beweging starten.

Op het moment van schrijven (begin november 2019) test de eurodollar zijn tweede dalende toppenlijn sinds de top van september 2018. Deze dalende toppenlijn lag destijds bij $1,12. Een structurele doorbraak zou de bodemformatie afronden en daarmee ook de neerwaartse trend beëindigen. Zolang dat niet gebeurt, lijkt een meer zijwaartse tendens (trading range) te ontstaan met een onderkant op 1,09. Bij een beweging boven de dalende toppenlijn ontstaat ruimte naar $1,14 tot $1,18. Dit scenario acht ik realistisch voor de eerste helft van 2020.

Euro-dollarkoers (EUR/USD)

Eurodollar
i Bron: Metastock, 20 november 2019

Let op: technische analyse wijkt af van gewone analyse

Bas Heijink is de technische analist van ING. Regelmatig publiceert hij zijn visie, maar die staat wel los van 'de' beleggingsvisie van ING.

Technische analyse is een analysemethode waarbij in koersgrafieken en in andere marktgegevens naar trends en herkenbare koerspatronen wordt gezocht. Technische analyse wijkt dus sterk af van fundamentele (financieel-economische) analyse. De technische visie van Bas Heijink zal geregeld sterk afwijken van 'de' beleggingsvisie van ING. Die visie is namelijk vooral gebaseerd op fundamentele analyse, dus gebaseerd op macro-economische cijfers, bedrijfsresultaten en politieke en demografische ontwikkelingen.

Wel maakt de technische analyse deel uit van de Risicobarometer van ING:

Risicobarometer ING

Risicobarometer

Meer lezen?

Back to the Future
1 / 5

Beleggingsvisie 2020

Back to the Future

AEX: neerwaartse risico’s blijven groot
2 / 5

Technische analyse

AEX nog steeds bezig met top

Duurzaamheid raakt elke belegger
3 / 5

Duurzaamheid

Duurzaamheid raakt iedereen

Groot worden, groot blijven: continu investeren is noodzaak
4 / 5

Beleggingsvisie 2020

Bedrijven moeten blijven investeren

Waar kunnen we nog groei verwachten?
5 / 5

Beleggingsvisie 2020

Waar kunnen we nog groei verwachten?