Hoe spelen nutsbedrijven in op veranderingen?

Zonnekrachtinstallatie in Taiwan

Doordat overheidssubsidies voor hernieuwbare energie afnemen, zullen nutsbedrijven strategische keuzes moeten maken. © Bloomberg / Contributor / Getty Images

Nutsbedrijven

Hoe spelen nutsbedrijven in op veranderingen?

Jenny Overman - beleggingsanalist

Wat zijn nutsbedrijven?

Nutsbedrijven houden zich bezig met de productie, opslag en levering van elektriciteit, aardgas en water.

‘Veilige haven’ in mindere tijden, dankzij relatief hoog en stabiel dividend

De afgelopen jaren waren aandelen in nutsbedrijven relatief populair op de beurs, als gevolg van de historisch lage obligatierentes. Beleggers die op zoek waren naar direct rendement (rente of dividend) kwamen vaak uit bij aandelen in nutsbedrijven, die als defensief bekend staan. Immers, het dividend is doorgaans stabiel en ook in economisch mindere tijden blijft er vraag naar de producten en diensten van nutsbedrijven, zoals afvalverwerking, energie en drinkwater. Aandelen in nutsbedrijven vormen daardoor een alternatief voor (staats)obligaties. Nu de economische omstandigheden onzekerder worden en de centrale banken terughoudend blijven met het verhogen van de beleidsrentes, biedt de aandelensector nutsbedrijven onverminderd een relatief stabiele beleggingsoptie. Maar daar hangt wel een prijskaartje aan: door de jarenlange ‘steun’ van de lage rentes is de waardering niet bijzonder aantrekkelijk meer.

Traditionele productiemodel energiemarkt op de schop…

Door de noodzakelijke overgang van fossiele naar hernieuwbare energie verandert ook de structuur van de energiemarkten. Bijvoorbeeld via een ‘capaciteitsmarkt’: een veiling waar de energie-productierechten per opbod worden verkocht voor levering van de (verwachte) benodigde energie. Het Verenigd Koninkrijk en Italië kennen al zo’n capaciteitsmarkt, met wisselend resultaat. Een dergelijke veiling maakt het mogelijk om de opwekking van hernieuwbare energie zonder subsidies te realiseren. Tegelijkertijd biedt dit systeem de garantie dat er voldoende (reguliere) stroom wordt opgewekt. In Frankrijk kent men een ander model. Hier stelt de toezichthouder leveringscontracten vast, waarbij grote producenten een deel van hun energieproductie tegen een vastgestelde prijs moeten aanbieden. Dit stabiliseert de prijzen voor andere marktpartijen. In de VS wordt steeds meer gewerkt met lokale productieovereenkomsten. Grote partijen financieren, samen met het betrokken nutsbedrijf, duurzame (dus hernieuwbare) energieproductie en nemen de volledige productie af. In Europa krijgt deze methode ook steeds meer aandacht, maar op het gebied van regelgeving moet er nog veel gebeuren voordat dit goed werkt. Dat het traditionele energieproductiemodel van de nutssector gaat veranderen in de toekomst, is duidelijk. En die verandering zal naar onze verwachting sneller gaan, dan waar de meeste nutsbedrijven van uitgaan.

… met vooral in Europa specialisatie te verwachten

De veranderende energiemarkt dwingt nutsbedrijven om hun strategieën te herzien en zich te specialiseren. Dit is bijvoorbeeld duidelijk te zien bij de twee grote Duitse spelers op de energiemarkt E.ON en RWE. E.ON gaat zich vooral richten op het transport en de levering van energie, RWE juist op de productie ervan. Er wordt steeds minder energie met steenkool- en atoomcentrales opgewekt, de overheidssubsidies voor hernieuwbare energie dalen en de Europese energiemarkten raken steeds verder met elkaar vervlecht. Daardoor is het voor nutsbedrijven minder voordelig op om alle terreinen tegelijk actief te zijn. Integendeel: dankzij de lagere kosten en de superieure technologie biedt specialisatie concurrentievoordeel. Het zou ons niet verbazen als in 2019 meer nutsbedrijven uitgesproken strategische keuzes maken, vooral in Europa.

Stabiel netwerk vraagt investeringen

Om hun verdiencapaciteit te vergroten en de kwaliteit van het netwerk te verbeteren, zullen nutsbedrijven de komende jaren weer flink moeten investeren. Slimme meters, energieopslag en infrastructuur voor het opladen van elektrische auto’s zullen de aandacht trekken. Maar vooral het in evenwicht brengen van vraag en aanbod op het netwerk zal de grootste investering vragen. Met de uitfasering van nucleaire en kolencentrales zal de energievoorziening steeds afhankelijker worden van moeilijk te voorspellen hernieuwbare-energiebronnen. Nutsbedrijven die dit goed op orde hebben, kunnen hun netwerk efficiënter beheren en kosten besparen.

CO2-beprijzing drukt winstgevendheid kolencentrales

Door de hogere prijs van CO2-uitstootrechten en de lagere gasprijs worden kolencentrales steeds minder rendabel. Hoewel de rendementen van gascentrales nog lang niet overal aantrekkelijker zijn, komt dit punt wel rap dichterbij. In Spanje en Polen is het lot van veel kolencentrales hierdoor inmiddels bezegeld. Deze vervuilende centrales zullen de komende jaren worden gesloten. Met de verdere hervorming van de CO2-markt, het vertrek uit de markt van Britse producenten (vanwege de brexit) en nieuwe Europese gaswinning op de agenda lijkt deze trend zich ook dit jaar door te zetten.

Ook oliebedrijven zoeken een plekje onder de zon

Niet alleen gaat de inrichting van de energiemarkt op de schop, ook zullen de concurrentieverhoudingen veranderen. In steeds meer Europese landen kunnen buitenlandse producenten meebieden op energieprojecten. Dit gaat geleidelijk, maar kan op termijn een uitdaging worden voor grote, binnenlands georiënteerde nutsbedrijven. En ook van buiten de sector neemt de concurrentie toe. Verschillende olie- en gasproducenten zoeken een plekje onder de zon in de nutssector. Bijvoorbeeld via de overname van een bestaand gasnetwerk, de bouw van gasopslag of via transportoplossingen voor zonne- of windenergie. Deze toetreders, de ‘uitdagers’ van buiten de sector, vormen natuurlijk een bedreiging voor de bestaande partijen. Maar voor veel nieuwkomers blijven deze initiatieven voorlopig toch slechts bijkomende activiteiten. Zonder de benodigde schaalgrootte, focus en langetermijninvesteringen zal de invloed op de sector volgens ons voorlopig meevallen.

Koers-winstverhouding wereldindex en sectorindex nutsbedrijven

MSCI All Country World Index en MSCI AC Utilities Index. Bron: Thomson Reuters Datastream, juni 2019.
MSCI All Country World Index en MSCI AC Utilities Index. Bron: Thomson Reuters Datastream, juni 2019.