Hoe spelen nutsbedrijven in op veranderingen?

Zonnekrachtinstallatie in Taiwan

Doordat overheidssubsidies voor hernieuwbare energie afnemen, zullen nutsbedrijven strategische keuzes moeten maken. © Bloomberg / Contributor / Getty Images

Nutsbedrijven

Hoe spelen nutsbedrijven in op veranderingen?

Jenny Overman - beleggingsanalist

Wat zijn nutsbedrijven?

Nutsbedrijven houden zich bezig met de productie, opslag en levering van elektriciteit, aardgas en water.

Aandelen nutsbedrijven populair

De afgelopen jaren waren aandelen in nutsbedrijven relatief populair door de lage obligatierentes. Beleggers die op zoek waren naar direct rendement – lees: rente of dividend – kwamen vaak uit bij aandelen in nutsbedrijven, die als defensief bekend staan. Immers, het dividend is gemiddeld stabiel. Ook in economisch mindere tijden blijft er vraag naar de producten en diensten van nutsbedrijven. Aandelen in nutsbedrijven vormden een alternatief voor (staats)obligaties. De koersontwikkeling van de nutssector was sterker verbonden met de langjarige staatsobligatierente dan voor de financiële crisis. Hier was sprake van een omgekeerde samenhang: als de obligatierente daalde, steeg de gemiddelde koers van nutsbedrijven. Dan nam immers het relatieve voordeel van het stabiele dividend toe.

Veilige haven voor aandelenbeleggers

Nu de economie normaliseert, de centrale banken de geldkraan steeds verder dichtdraaien en de obligatierentes weer oplopen, zal de relatie tussen de rente en de koersen van nutsbedrijven ook weer normaliseren. Dit heeft een negatief effect op de koersontwikkeling. Obligaties bieden aantrekkelijke, stabiele inkomsten, waardoor een deel van de vraag naar aandelen van nutsbedrijven wegvalt. Voor beleggers die zich goed verdiepen in de individuele kwaliteiten van nutsbedrijven ontstaan wel mooie kansen. In tijden van oplopende onzekerheid kan de sector ook weer beter functioneren als veilige haven voor aandelenbeleggers. In de laatste maanden van 2018 was dit effect te zien, met name in de Verenigde Staten. Toen daalde de gemiddelde aandelenwaardering sterk, maar bleef de waardering van de nutssector goed op peil. In Europa is de waardering inmiddels weer in lijn met de brede aandelenmarkt. Maar in 2019 blijven de koersen van nutsbedrijven naar verwachting nog wel verbonden met de obligatierente, en het rentebeleid van de Europese Centrale Bank.

Vooral in Europa specialisatie te verwachten in veranderende markt

De veranderende energiemarkt dwingt nutsbedrijven om hun strategieën te herzien en zich te specialiseren. Dit is duidelijk te zien bij grote spelers als E.ON, RWE en Innogy. E.ON gaat zich vooral richten op het transport en de levering - ‘transmissie en distributie’- van energie, en RWE juist op de productie ervan. Er wordt steeds minder energie uit steenkool en atoomcentrales gewonnen, overheidssubsidies voor hernieuwbare energie nemen af en de Europese energiemarkten vervlechten. Hierdoor is het voor nutsbedrijven minder voordelig op om alle terreinen tegelijk actief te zijn. In tegendeel: dankzij lagere kosten en superieure technologie biedt specialisatie concurrentievoordeel. Het zou ons niet verbazen als in 2019 meer nutsbedrijven uitgesproken strategische keuzes maken. In de VS heeft deze specialisatie al eerder plaatsgevonden. De komende jaren komt de opwekkingscapaciteit in de vrije markt onder druk te staan, terwijl de gereguleerde capaciteit kan rekenen op steun van de overheid.

In veel landen hebben de overheid en de politiek nog steeds grote invloed op de nutssector. Dan bepalen de toezichthouders de regels, zoals de maximale prijzen van diensten en het minimale dienstenpakket. In deze ‘gereguleerde markten’ blijft de winstcapaciteit beperkt. Daar staat tegenover dat de betrokken bedrijven vaak kunnen rekenen op bescherming.

Traditionele productiemodel op de schop

Door de noodzakelijke overgang van fossiele naar hernieuwbare energie moet de structuur van energiemarkten veranderen. De zogenaamde capaciteitsmarkt is een veiling waar de productierechten voor de verwachte energievraag per opbod worden verkocht. In het Verenigd Koninkrijk en Italië vindt dit al plaats. Andere Europese landen overwegen hetzelfde te gaan doen. Dankzij de capaciteitsmarkt is het mogelijk om het opwekken van hernieuwbare energie zonder subsidies mogelijk te maken. Tegelijk biedt dit systeem de garantie dat er voldoende (reguliere) energie wordt opgewekt. In Frankrijk stelt de toezichthouder leveringscontracten vast, waarbij grote producenten een deel van hun energieproductie tegen een vastgestelde prijs moeten aanbieden. Dit stabiliseert de prijzen voor andere marktpartijen. In de VS wordt gewerkt met lokale productieovereenkomsten. Grote partijen financieren, samen met het betrokken nutsbedrijf, duurzame (hernieuwbare) energieproductie en nemen de volledige productie af. In Europa krijgt deze methode ook steeds meer aandacht. Dat het traditionele energieproductiemodel van de nutssector gaat veranderen, is duidelijk. Dat zal naar onze verwachting sneller gaan dan de meeste nutsbedrijven verwachten.

Ook oliebedrijven zoeken een plekje onder de zon

Concurrentie uit nieuwe hoek

Niet alleen de inrichting van de energiemarkt gaat op de schop. Ook de concurrentieverhoudingen zullen veranderen. In steeds meer Europese regio’s kunnen buitenlandse producenten mee bieden op energieprojecten. Dit gaat stapsgewijs, maar kan op termijn een uitdaging worden voor grote, binnenlands georiënteerde nutsbedrijven. Ook van buiten de sector neemt de concurrentie toe. Verschillende olie- en gasproducenten zoeken een plekje onder de zon in de nutssector. Bijvoorbeeld via de overname van een bestaand gasnetwerk, de bouw van gasopslag, of via de transportcapaciteit voor hernieuwbare energie. Deze toetreders – zogenaamde uitdagers – van buiten de sector vormen natuurlijk een bedreiging. Maar voor veel nieuwkomers is dit voorlopig toch slechts een bijkomende activiteit. Zonder de benodigde schaalgrootte, focus en langetermijninvesteringen zal de invloed op de sector volgens ons voorlopig meevallen.

Koers-winstverhouding wereldindex en sectorindex nutsbedrijven

MSCI All Country World Index en MSCI AC Utilities Index. Bron: Thomson Reuters Datastream, november 2018.
MSCI All Country World Index en MSCI AC Utilities Index. Bron: Thomson Reuters Datastream, november 2018.

Investeringen en verdere digitalisering nodig

De veranderingen in de markt vragen ook een aanpassing van de energie-infrastructuur. Digitalisering is nodig om het opladen van elektrische auto’s, de inpassing van wind-en zonne-energie en het geschakelde Europese energienetwerk mogelijk te maken. Vooral netwerkbeheerders zullen van deze ontwikkeling profiteren. Meer netwerkinvesteringen betekenen over het algemeen: meer inkomsten voor nutsbedrijven. De toenemende digitalisering zal nutsbedrijven helpen om vraag en aanbod op het netwerk beter in evenwicht te houden, nieuwe diensten te ontwikkelen en te besparen op onderhoud. Dit zal de operationele kosten de komende jaren aanzienlijk verlagen. Gezien de aangekondigde plannen en investeringen lopen de Europese nutsbedrijven hiermee voor op hun Amerikaanse sectorgenoten.